سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

143

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

اينستكه از صفت مذمومى كه از شئ منفى است صفت ممدوحى را بفرضى كه داخل در صفت مذموم قرارش دهيم استثناء كنيم مانند آنچه در قول شاعر آمده : و لا عيب فيهم غير انّ سيوفهم * بهنّ فلول من قراع الكتائب تقدير اين كلام چنين است : ان كان فلول السّيف عيبا . پس شاعر مبلغى از عيب را على فرض اينكه فلول سيف عيب محسوب شود اثبات نموده و اين تقدير از محالات است پس تعليق در اين بيت در معنا از باب تعليق بر امر محال مىباشد پس تأكيد در آن از اينجهت استكه همچون دعوى شئ به بيّنه و برهان است و نيز از اين جهت بوده كه اصل در استثناء ، اتّصال است لذا ذكر ادات استثناء پيش از ذكر ما بعدش موهم آنست كه شئ را از ما قبلش خارج كرده‌ايم لذا وقتى صفت مدح پهلوى ادات واقع شود تأكيد حاصل مىگردد . صنعت تأكيد مدح شبيه به ذم شارح گويد : و از جمله وجوه معنوى تأكيد مدحى استكه به ذمّ شباهت دارد و آن بر دو قسم است كه افضل و بهتر از آن دو اينستكه از صفت مذمومى كه از شئ منفى است صفت ممدوحى را كه براى آن شئ ثابت است بفرضى كه آن را در صفت مذموم قرار دهيم استثناء كنيم مانند آنچه در قول نابغه ذبيانى آمده :